Gevolgen zeespiegelstijging onderschat: 8 meter in 2200 is mogelijk

Leven we op een plek die op termijn gedoemd is in de golven te verdwijnen?
Op dit moment maken de meeste Nederlanders zich daar nog geen grote zorgen
over. Volgens het KNMI krijgen we maximaal 82 centimeter zeespiegelstijging in 2100 – wanneer de wereld haar uitstoot van broeikasgassen niet vermindert. Dat is te behappen. Ook al kost het een paar miljard per jaar. Over de tijd na 2100 wordt meestal niet nagedacht.

Vorig jaar is er voor de eerste keer een groep deskundigen bijeengekomen om na te denken over een sterkere zeespiegelstijging. In een ééndaagse brainstormsessie (‘hackathon’) werd een aantal voorlopige conclusies getrokken. Deze moeten de basis vormen voor nieuw onderzoek.

Zeeland 1953

Aanleiding hiervoor is een nieuw wetenschappelijk rapport, waarin wordt geconcludeerd dat het zeeijs bij Antarctica veel sneller kan gaan smelten dan verwacht. Hierdoor wordt 2 meter zeespiegelstijging in 2100 mogelijk. Daar blijft het niet bij. De dikke ijslagen van Antarctica en Groenland smelten heel langzaam. Zelfs als de opwarming van de aarde tot staan wordt gebracht, blijft de zeespiegel nog eeuwenlang stijgen. Twee meter zeespiegelstijging in het jaar 2100 kan betekenen: 21 meter in 2500. Een ander rapport gaat nog verder. Als we de opwarming snel tot staan brengen, kan de zeespiegel stijging beperkt blijven tot 25 meter. Zo niet, dan moeten we rekening houden met 8 meter in 2200 en uiteindelijk meer dan 50 meter. Het IPCC, de klimaatorganisatie van de Verenigde Naties, ging er in 2013 nog van uit dat de zeespiegelstijging op lange termijn 4 tot 6 meter zal bedragen. Dit jaar komt het IPCC met een vervolgrapport over dit onderwerp, waarin de laatste wetenschappelijke inzichten zijn verwerkt.

In Nederland is er nog nooit onderzoek gedaan naar de gevolgen van meer dan 6 meter zeespiegelstijging. Internationaal zijn hier ook geen studies over bekend. De deelnemers van de hackaton zijn dus pioniers op een volkomen onontgonnen terrein.

De bevindingen

Tot 2 meter zeespiegelstijging kunnen we toe met de huidige infrastructuur. We houden in grote lijnen hetzelfde landschap. Wel verplaatst de kust zich 100 meter landinwaarts. Sommige kustdorpen worden kapen.

Boven de twee meter wordt de Rijndelta een estuarium zoals de Westerschelde. Steeds meer zeewater stroomt de riviermondingen binnen. Dit kan de waterafvoer van de Rijn veranderen. Meer water stroomt via de IJssel het IJsselmeer in.

Het is technisch mogelijk al dat water de Waddenzee in te pompen. Bij 5 meter zeespiegelstijging heb je daar 60 enorme pompen voor nodig op 6 tot 10 kilometer Afsluitdijk. Dit kost permanent de energie van een fikse kolencentrale (die dan hopelijk al gesloten is). Het moet mogelijk zijn om in windparken op de Doggersbank voldoende waterstof te produceren om die energie op te wekken.(Terzijde: in Bangladesh, een andere laagliggende rivierdelta, voeren de rivieren zestien keer zoveel water af. In Florida heeft het bouwen van dijken geen zin, het water sijpelt onder de dijk
door).

Badkuip Nederland

Als de pompen het zouden begeven, dan loopt badkuip Nederland langzaam vol met Rijnwater. Daarom moeten de IJsselmeerdijken worden opgehoogd. De rivierdijken trouwens ook. We krijgen steeds vaker te maken met hoge rivierwaterstanden en extreme neerslag. Dit betekent investeringen in waterafvoer en pompen. Voor West-Nederland wordt er ook nog eens 3 tot 4 meter bodemdaling verwacht, los van de zeespiegelstijging. Het is de vraag of er nog plaats is voor lintbebouwing op de dijken als deze dubbel zo hoog moeten worden.

Door de zeespiegelstijging wordt ook het kustprofiel steiler. Dit betekent dat er meer zand voor de kust moet worden gestort om te voorkomen dat de golven te hard tegen de waterkering aan beuken. Deze ‘zandsuppletie’ moet 13 keer zo groot worden bij 4 meter zeespiegelstijging. Dertig sleep-hoppers zijn dan continue in de weer om iedere dag een lading zand voor de kust te storten. In principe zou er voldoende zand beschikbaar moeten zijn. Toch vragen de deelnemers van de hackathon zich af of er geen concurrentie met de commerciële zandwinning zal ontstaan.

De jaarlijkse kosten om droge voeten te houden lopen op van 4-5 miljard nu, tot 26 miljard bij 6 meter zeespiegelstijging. Alleen al het ophogen van de dijken kost 400 miljard. Het tempo van de dijkverzwaring moet worden verdubbeld. Zware stormen gaan sneller achter elkaar plaatsvinden. Er is minder tijd de dijken te herstellen na een zware storm. Daar komt nog bij dat er steeds meer zout water onder de dijk door komt sijpelen. Dit kan de grondwatervoorraden aantasten in een strook van 10-15 kilometer langs de kust.

Hoeveel meter maximaal?

Wat als het water verder stijgt dan 6 meter? Hoe lang kunnen we de dijken nog verhogen? Verrassend genoeg menen de deskundigen dat er technisch eigenlijk geen limiet is. In de VS en China liggen al dijken van tientallen meters hoog. Wel zijn er toenemende kosten bij iedere verdere dijkverhoging. Vanwege de toegenomen complexiteit van de oplossingen. Een dijk van 20 meter hoog is maar liefst 150 meter breed.

De vraag is wel hoe lang het maatschappelijk nog acceptabel is om de kustlijn te blijven verdedigen. Qua kosten, maar ook qua veiligheid. We gaan steeds meer ‘in een kuil’ leven. Hoe dieper ons land wegzakt t.o.v. de zeespiegel, des te catastrofaler de gevolgen als de dijken een keer breken. Er is steeds meer energie nodig om het water weg te pompen. Steeds meer zand moet worden gestort. Waarbij het de vraag is of er voldoende zand beschikbaar blijft. Steeds meer zout water druppelt onder de dijken door. Iedere dijkverzwaring is duurder.

Onvoorstelbaar en onvoorspelbaar

De deelnemers van de hackathon kwalificeren de gevolgen van meer dan 6 meter zeespiegelstijging daarom als ‘onvoorspelbaar en onvoorstelbaar’. Meer onderzoek is nodig.

Wel is duidelijk dat men uiteindelijk zal moeten kiezen tussen 3 strategieën:

1: De rivieren moeten sterk worden uitgediept en de rivierdijken nog meer verhoogd om al het zeewater dat vanuit de Noordzee komt opzetten de ruimte te geven.
2: Alle riviermondingen worden afgesloten en al het water de zee ingepompt. Nederland wordt dan een groot fort.
3: Het is zelfs nog mogelijk het grootste deel van het land prijs te geven, maar enkele steden op te hogen. Dit is eerder gebeurd. In de 19e eeuw is Chicago een paar meter opgehoogd. Amsterdam komt dan op een terp te liggen, verbonden met andere terpen.

Alles onder controle?

Als de mensheid de CO2 uitstoot heel snel naar beneden brengt, dan ligt er in het jaar 2500 misschien een dijk die is opgewassen tegen 25 meter zeespiegelstijging. Maar om eerlijk te zijn – als de bovengenoemde rapporten kloppen, dan schat ik de kans op 80% dat West-Nederland op termijn gedoemd is in de golven te verdwijnen.

PS: Nederland veroorzaakt slechts 0,5% van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen. Toch kunnen we veel meer doen om de wereldwijde uitstoot terug te brengen. We zijn een innovatief land. Als we nieuwe duurzame technieken uitontwikkelen dan zou de transitie ook betaalbaar kunnen worden voor armere landen. Tropische, vaak arme gebieden worden nu al keihard getroffen door andere effecten van klimaatverandering: droogten, hittegolven, en orkanen. De armere landen krijgen de komende decennia de zwaarste klappen.


Een overzicht van de klimaatproblematiek vindt u op klimaatinzicht.nl

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *